Dit jaar is een bijzonder jaar, in meerdere opzichten. Het is 2021, maar de Olympische Spelen worden aangeduid met Tokyo2020; we hebben straks een hoop uit te leggen aan degenen die na ons komen – met het risico dat we het tegen die tijd zelf ook niet meer snappen… Gelukkig deed het aantal (gouden) medailles (spreek uit: medajjes) het verdriet van het verloren voetbal-EK vergeten. U weet nog wel, toen Mattijs de Ligt rood kreeg omdat hij dacht dat hij in een handbal-wedstrijd was beland…

Toch is het hoofdtoernooi van de Olympische Spelen koud voorbij, of we richten ons weer op Koning Voetbal. Het is op voorhand al spannend; alleen al om te kijken of Louis van Gaal ‘het wel gaat overleven’. Waar zijn voorganger nog te laat met het spelsysteem aan het experimenteren was, komt er momenteel al dagelijks daaromtrent een bericht in het nieuws, evenals over (de voortgang van) de selectie. Het lijkt wel van bloedarmoede te getuigen dat er iemand van de ‘oude hap’ van stal is gehaald om het team naar successen te leiden. Deze Amsterdammer vindt zichzelf nog beter dan die andere – naar wie overigens wel een stadion is vernoemd.

Om een beeld te krijgen of op te frissen van deze praatjesmaker, deel ik hier een fragment uit een televisiprogramma dat met een verborgen camera is opgenomen, en terug te vinden is op Dumpert. In voetbal-termen blijvend: de eerste helft begint de jonge interviewer met de zin: “U bent toch wel een hele bekende Nederlander, MAAR ik vind u wel aardig… Heel anders dan op t.v….”.

In de tweede helft komt – na het duiden van de vraag: “Wie vind u een hele goede coach?” –> Rinus Michels / ‘De Generaal’ – de vraag naar voren wie de beste (trainer) was; Van Gaal of Cruijff…

Waar in zekere tijd met name door grootheden als Cruijff en Van Gaal het nodige vermakelijks de wereld in werd geslingerd, blijkt tegenwoordig bij de grootschalige beschikbaarheid van Internet – en het daar makkelijk op kunnen posten van allerhande berichten – eens te meer dat ieder voordeel zijn nadeel heeft. Culminerend in de social-media apps, kan een ieder te onpas en te pas zijn/haar/etc. mening geven. Het is gans ondoenlijk om alles te volgen aan websites met blogs, Feestboek, reacties op nieuwwberichten van Nu.nl en dergelijken. Dat naast nog bestaande media als kranten en televisie die ook opiniërend bezig zijn. In binnen een bepaald domein de publicaties ‘Vandaag’ en ‘De Stroom’ (zie voor laatstgenoemd magazine de link naar een artikel over de productie er van).

Ik denk dat het aardig is voor een communicatiewetenschapper om het spectrum van uitingen te duiden in een soort ‘waardeschaal’. Een beetje zoals we nu ook een soort indeling hebben de vluchtige lectuur bij de kapper tot doorwrochte onderzoeks-journalistiek. En dat wellicht te koppelen aan veel gelezen en gevolgde personen. Vroeger hadden we een lied met ” ‘k wil u volgen”; tegenwoordig hebben we followers – dat lijkt dan weer wel ok…

Zou er een kwaliteit te benoemen zijn tussen ‘meningen geven’ en ‘een opinie delen’? Waar zit dat dan in? En, aan hoeveel opinies hebben we behoefte? Zelf kom ik er niet aan toe (ik geef toe: het is een keuze) om de vele opinies van anderen te lezen. Het apostolisch genootschap heeft er voor gekozen om in het kader van maatschappelijke profilering ook structureel en frequent opinies te delen. Het blijft voor mij de vraag of het dan ‘de’ mening van ‘het genootschap’ is, of dat er op persoonlijke titel wordt gewerkt. In ieder geval is er onlanfgs besloten de opinies niet meer te hosten op de website van het genootschap, maar er een aparte site/domein voor in het leven te roepen: meningvoldoen.nl Vraag me niet naar de beteknnis van die naam; ik kan er geen chocola van maken. Het gaat om een platform voor ‘opinies’, maar heeft in de titell ‘mening‘ ?! In ieder geval is de link met het apostolisch genootschap nog op de openingspagina te vinden; dit in tegenstelling tot ‘iederal‘.

Laten we eens switchen naar de andere kant van communicatie. Ik ontleen hier een en ander aan “Socrates op sneakers. Filosofische gids voor het stellen van goede vragen” van Elke Wiss. Saillant detail is dat dit boek wedijverde met “Verlangen naar zin. De zoektocht naar resonantie in de wereld.” van Hans Alma als ‘Beste Spirituele Boek van 2021’.

Terug naar Socrates en het boek van Wiss.

Ik ga hier geen boekbespreking geven. Dan zou ik bijvoorbeeld stellen dat het boek wel half zo kort zou kunnen zijn, of beter in een theorie- en een doedeel gesplitst had kunnen worden. Waar het me om gaat, is de aandacht die er gevraagd wordt voor onbevangen en geïnteresseerd luisteren. Dit luisteren wordt ondersteund door het stellen van vragen, waarbij er niet op voorhand vragen worden vermeden, omdat dit bijvoorbeeld confronterend of pijnlijk zouden zijn. Voorop staat het verkrijgen van een helder zicht in alle open- en eerlijkheid. Dat kan overigens wel eens tot stroeve momenten leiden; de tip van Wiss is dan ook vooraf te bepalen – en te bespreken – of gesprekspartners beiden de diepte in willen, en een accepterend klimaat.

Voor Wiss is de praktische filosofie te typeren als:

“ [[…] samen zoeken naar wijsheid, naar nieuwe inzichten en antwoorden op universele levensvragen. Iedereen vraagt zich wel eens dingen af als: Wil ik van baan veranderen? Wil ik bij mijn huidige partner blijven of kiezen voor een nieuwe liefde? Is wat ik denk, voel en doe wel in overeenstemming met elkaar? Mag ik ook aan mezelf denken? Dat zijn stuk voor stuk levensvragen waarvan het antwoord niet te vinden is op Google of Wikipedia en waar je je behoorlijk in vast kunt denken. Allen door er over te praten en goede vragen te stellen, wordt je samen wijzer.”

Ik ga ook niet het boek toelichten – wat zijn goede vragen – maar wil wel duiden dat ik me persoonlijk aangesproken voelde:

“Dit boek is daarom voor dappere denkers. Voor mensen die durven twijfelen, die willen onderzoeken in plaats van zeker weten. Die het niet-weten omarmen. Voor mensen die de moed hebben om niet meteen te roepen, maar eerst te zwijgen. Om van daaruit een verdiepende, onderzoekende vraag te stellen.”

Een tijdje terug had het apostolisch genootschap activiteiten onder de vlag “vindhetantwoordinjezelf(.nl)”. Dat lijkt me aan te sluiten bij wat Wiss stelt:

“De neiging tot het geven van advies, aanbieden van hulp of delen van onze eigen ervaring voelt misschien goed, maar is nu precies een factor die je belemmert in het stellen van goede vragen. Uiteindelijk is de ander meer geholpen door het antwoord in zichzelf te vinden. Een antwoord dat recht doet aan zijn of haar kernwaarden en levensvisie. Dat scherp te krijgen in je eentje is hartstikke moeilijk. Daar heb je een ander voor nodig. En dan niet een ander die je voorziet van goedbedoeld advies, maar iemand die je de juiste, scherpe vragen stelt.”

Waar het me in het kader van deze amuse omgaat, is dat Wiss stelt onder het kopje “Vragenmakers in plaats van opiniemakers”:

“Een beroep dat ontstaan is als gevolg van het scoren met meningen is de opiniemaker. Opiniemakers zijn mensen die stelling nemen, die stelling ook van de daken schreeuwen en daarmee anderen proberen aan te zetten tot denken. Ze buitelen over elkaar heen met meningen die soms de flexibiliteit van een blok beton hebben. Ik vind het een vreemd woord: ‘opiniemakers’. Het zijn een soort voorzeggers van meningen. Blijkbaar hebben we ze nodig, voorzeggers. Zijn we verleerd om autonoom te denken en zelfstandig een gefundeerde, genuanceerde mening te vormen?”

Dit bengt Wiss tot:

“Het vermogen om te zeggen: ik weet het niet, en daarna even je klep te houden en in de stilte zorgvuldig een vraag formuleren, is misschien wel net zo nodig als opinies van opiniemakers.

Ik stel daarom een nieuw concept voor: vragenmakers.”

Persoonlijk kijk ik daarom bijvoorbeeld uit naar de weekbrief voor zondag 5 september 2021, waarin 10 (!) vragen worden gesteld.

De oproep daarin is dan ook:

“Echte interesse in elkaar kan daarbij helpen, evenals het stellen van goede vragen en daarbij de ander de ruimte geven te antwoorden. In plaats van het gesprek uit de weg te gaan met: ‘Dat is jouw mening’ zou je kunnen vragen: ‘Kun je me dat uitleggen?’”

Kijk daartoe volgende week op: https://apgen.nl/levenskunst/wekelijkse-inspiratie

==========

zaterdag 28 augustus 2021