Dit jaar zijn ‘de wijzen uit het oosten’ niet met name genoemd in de kerstviering; dat is ook niet erg, want vorig jaar waren ze met ‘goud, wierook en mirre’ prominent aanwezig in de kerstwijding (Noot: voorheen ‘declamatorium’ genaamd; voordracht op kerstavond) en de periode daarvoor (weekbrief voor zondag 25 november 2012).
Goud is een vast bestanddeel van veel weekbrieven. Een snelle zoekopdracht via Google levert over de laatste jaren bijvoorbeeld – naast bovengenoemde – de weekbrieven voor 5 augustus 2012 en 3 november 2013. Deze laatste bevatten beiden een verwijzing naar kinderlied nummer 10, ‘Houden van’. Dat kinderlied benoemt dat we van goud gemaakt zijn. Ik herinner me vaag een sprookje waarin iemand de wens uit sprak van goud te worden. Dat liep niet goed af; dan ademt je huid niet meer… Minder riskant lijkt dan de verwijzing in weekbrief voor 16 oktober 2012 ‘We hebben goud in handen’.
Goud in hand
Goud Aan hand
Goud in zijn ‘natuurlijke’ zin (niet-overdrachtelijk) wordt gebruikt in de weekbrief voor zondag 9 september 2012: “Olie, goud en andere grondstoffen…”. Het woord ‘goud’ wordt lijkt dus enkele malen per jaar gebruikt te worden. Olympische Spelen zijn altijd een mooie aanleiding om het daar over te hebben (‘we gaan voor goud’); er worden nu reeds weddenschappen afgesloten of/wanneer het woord goud gebruikt zal worden.
Je mag dus verwachten dat er een beeld is waar goud vandaan komt. Dat lijkt simpel. Immers, het wordt in een adem genoemd met olie, en andere grondstoffen. Goud komt ‘dus’ uit de grond, toch?
En dat is te kort door de bocht. Overigens wel begrijpelijk, als je in het Werkblad voor de Eerste-Kring 10e jaargang, periode 2 / 2009 leest:
“De aardbol is ontstaan uit sterrenstof. Tijdens het afkoelen zijn er heel veel stoffen in de aardkorst ontstaan. Zand, mergel, steenkool, olie, gas, ijzererts, goud, edelstenen en nog meer.”
En daar gaat het mis. Waar olie en diamanten wel onder invloed van aardse processen zijn ontstaan, ligt dat voor goud anders. Een minimale steekproef bevestigde overigens dat het beeld zoals geschetst in het werkblad ‘common sense’ is.
Goud ontstaat bij het ‘exploderen’ van een zware ster (vele malen zwaarder dan onze zon). Dat betekent dat voordat onze zon en de planeten in ons zonnestelsel ontstonden – naast Aarde bijvoorbeeld Mars en Venus, ruwweg 4,5 miljard jaar geleden, er dus al een zware ster moet zijn geweest die aan het eind van zijn bestaan uit elkaar is geklapt. Goud ontstaat niet bij de explosie van een relatief kleine ster: er is een enorme kettingreactie en kracht (schokgolf) nodig om het element goud te doen ontstaan.
Eta Carinae – honderd keer zo massief als onze zon, en die materiaal de ruimte in spuwt.
De geproduceerde hoeveelheid zeer zware elementen is echter piepklein vergeleken met de hoeveelheid zuurstof en helium in het universum. We moeten niet vergeten dat de hoeveelheid van al het andere (alle materie die niet uit zuurstof of helium bestaat) minder dan 1% van de materie vormt.
Goud is dus wel bijzonder…
PS 22 december 2019; deze amuse is gepubliceerd op 27 december 2013. Inmiddels zijn er ontwikkelingen in de wetenschappelijke inzichten; denk bijvoorbeeld aan de registratie van zwaartekracht-golven. Er wordt nu ook verondersteld dat het element goud veelal/meestal ontstaat bij het samenvoegen van neutronensterren.